Een aanslag op de persvrijheid

Help! De persvrijheid in ons land is in het geding. Na de recente ‘aanslagen’ op Panorama en De Telegraaf is journalistiek Nederland in rep en roer. ‘’Dit moet tot op de bodem worden uitgezocht’’ en “Dit is een klap in het gezicht van de vrije pers en de Nederlandse democratie”, zo kan onze minister-president Mark Rutte geciteerd worden. Beide redacties klappen met enige regelmaat uit de school over de georganiseerde criminaliteit in ons land, wat soms leidt tot onthullende publicaties.

Waar het voorheen tot bedreigen van journalisten bleef, lijken de acties nu te verharden. Of dit pas het topje van de ijsberg is, dat zal de toekomst uitwijzen. Dat de angst op dit moment regeert staat in ieder geval als een paal boven water. Het is interessant om te zien of de maatregelen die genomen worden, toereikend genoeg zijn om herhaling te voorkomen. In deze blog nemen we de maatregelen onder de loep en neem ik je mee in de wereld van wishful thinking.

Wéér een meldpunt

Eén van de eerste berichten die de ronde deed was dat van CDA-kamerlid Chris van Dam. Hij pleitte ervoor dat er een speciaal meldpunt moet komen voor journalisten die zich bedreigd voelen. Want zeg nou zelf, een meldpunt is hot! Zo hebben we er 1 voor het anoniem melden van misdaad, één voor het melden van discriminatie en wist je dat we sinds kort ook een meldpunt hebben voor de overlast die veroorzaakt wordt door eikenprocessierupsen? Het is in het verleden gebleken dat meldpunten helpen om in kaart te brengen hoe groot de omvang van een probleem daadwerkelijk is. Een logische gedachte is dus; dan zal dit ook wel helpen! De eerste die dit dus roept, kan zichzelf op de schouders slaan. Want goed gejat is beter dan slecht bedacht. Dit is nu precies waar we de plank misslaan. Zonder dat het probleem in kaart wordt gebracht en onderzocht wordt wat de journalistiek dan daadwerkelijk nodig heeft om veilig hun werk te doen, wordt er al een oplossing voorgedragen. Een klassieke denkfout.

Wishful thinking

De gemeente Amsterdam vond dat ze actie moesten ondernemen en heeft besloten om camera- en politietoezicht in te gaan stellen bij verschillende redacties. Daarnaast is de gemeente gaan waarnemen of er eenvoudige maatregelen zijn om de gebouwen zo veilig mogelijk te maken. Begrijpelijk, want men kan zich verschuilen achter de opvattingen dat de subjectieve veiligheid van de werknemers toeneemt. Precies; wishful thinking. Ze krijgen bijval van NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch. Hij gaf al aan dat hij zich serieus genomen voelt en blij is met de maatregelen. Dus het werkt, perfect! Niks meer aan doen, zou je zeggen.

Maar hoe effectief is deze oplossing in de praktijk? Er zijn immers al beelden van beide aanvallen. Voor de aanval op Panorama is zelfs al een verdachte opgepakt. Het lopen van extra politie surveillances en cameratoezicht is puur een verbetering van een bestaande aanpak, maar niks wijst uit dat dit ook de oplossing is van dit probleem. Wederom is er hier sprake van wishful thinking. Elk probleem is identiek. Zelfs als ze op elkaar lijken. Je kunt een probleem niet in een hokje plaatsen, enkele maatregelen aandragen en spreken van een oplossing. De enige reden die ik kan bedenken waarom dit gebeurt, is zodat er achteraf niet gezegd kan worden tegen de gemeenteraad: ‘’dit had voorkomen kunnen worden.’’

Angstcultuur

Dan zijn er nog berichten dat de onderwereld zich zou roeren in de bovenwereld en zij debet hebben aan de aanslagen. Dit is natuurlijk een interessant gegeven en dat mensen uit dat circuit hiermee te maken hebben, sluit ik zeker niet uit. Maar dat zij zich aan het roeren zijn in de maatschappij is totaal niet realistisch. – Of men moet verwachten dat de ‘onderwereld’ er voor gaat zorgen dat er straks geen persvrijheid meer is. – In Nederland is de persvrijheid vastgelegd in de Grondwet. Iedereen mag zeggen en schrijven wat hij wil. In kranten en tijdschriften, maar ook via radio, televisie, internet en sociale media. De enige voorwaarde is dat het niet in strijd is met de wet. Zolang dit slag volk dus geen plek weet te bemachtigen in ons politieke stelsel, zal de wet ook niet veranderen. En inderdaad, die politieke bestuurders kiezen we immers zelf. Het enige wat er nu gecreëerd wordt, is een angstcultuur. Dus langs deze weg het verzoek; stop alstublieft met het plaatsen van problemen in hokjes en ga eens uitzoeken wat er nou echt aan de hand is.

Ongepaste grappen?

We hebben te maken met een verharding van de maatschappij en als iemand iets zegt wat de ander niet aanstaat, dan wordt dat bestraft, aldus hoogleraar en oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer. En in deze woorden kan ik mij nog enigszins vinden. Waar ik mij dan wel weer over heb verbaasd, zijn de reacties op de opmerking van schrijver en columnist Tommy Wieringa. Hij was aanwezig bij  een congres van de Vereninging van Nederlanse Gemeenten (VNG), om te praten over criminaliteit en de bedreiging van lokale bestuurders. Toen presentator Twan Huys begon over de aanslag bij De Telegraaf, reageerde Wieringa met: ‘’Nou, dat werd tijd.’’ Uit de zaal komt vervolgens een hard gelach en geklap. Dat dit niet helemaal de juiste timing was om een grap te maken, bleek achteraf. Want er kwam een stortvloed aan kritiek van de (sociaal)media over het optreden van Wieringa en Huys. Weliswaar is er geen aanslag gepleegd op deze heren, maar leg mij maar eens uit waarom de redacties wel mogen schrijven wat zij willen en dhr. Wieringa geen grap mag maken. Juist dit, is vrijheid van meningsuiting pur sang in mijn ogen.

Generatie Y to the rescue

Wat ik duidelijk wil maken in deze blog, is dat we het hier hebben over problemen die onafhankelijk zijn verbonden aan andere vraagstukken. Zie het als Matroesjka poppetjes, die horen ook allemaal bij elkaar. Haal de bovenste weg en dan komt er nog één. Til je die weer op, dan heb je er weer één! Men moet beseffen dat het interpreteren van feiten, verslagen, gebeurtenissen, waarnemingen, enz., volgens wat men zou willen dat het geval is, niet altijd  hetzelfde is als werkelijke bewijzen en oplossingen. Als we er voor willen zorgen dat de cultuur in Nederland niet nog verder verruwd, dan moeten we het grotere plaatje zien en veranderingen uitvoeren met een doel. Aan generatie Y de taak om dat te bewerkstelligen!

;